Sâm Mỹ (tây dương sâm, hoa kỳ sâm): hướng dẫn mua sâm từ một nông trại Wisconsin

Sâm Mỹ có nhiều tên gọi. Các gia đình nói tiếng Hoa gọi là xi yang shen (西洋参), hoặc, nhất là trong tiếng Quảng Đông, hua qi shen (花旗参). Người Việt thường gọi là sâm Mỹ, tây dương sâm hay hoa kỳ sâm. Dù gọi thế nào, nhiều gia đình vẫn để sâm trong bếp để nấu canh, pha trà và làm quà. Chúng tôi là nông trại gia đình của Joe Heil ở Edgar, hạt Marathon, Wisconsin. Chúng tôi làm nông từ năm 1953 và là nhà trồng sâm lớn nhất Wisconsin tính theo sản lượng thu hoạch. Dưới đây là những câu hỏi chúng tôi gặp nhiều nhất từ người mua sâm.

Sâm Mỹ (xi yang shen hay hua qi shen) là gì?

Xi yang shen và hua qi shen là hai tên tiếng Hoa của cùng một loài cây: sâm Mỹ, Panax quinquefolius, có nguồn gốc ở miền đông Bắc Mỹ. "Hua qi" (lá cờ hoa) là tên gọi cũ của người Hoa dành cho nước Mỹ, vì vậy người nói tiếng Quảng Đông lớn tuổi thường nói hua qi shen, còn người nói tiếng Quan Thoại thường nói xi yang shen.

Phần lớn sâm Mỹ trồng ở Hoa Kỳ được trồng tại Wisconsin, đặc biệt quanh hạt Marathon. Khi một cửa hàng bán "sâm Wisconsin", đây chính là vùng được nhắc đến.

Vì sao sâm Wisconsin được tìm mua nhiều

Wisconsin có mùa đông lạnh, mùa hè mát và đất thoát nước tốt, phù hợp với loại củ lớn chậm. Sâm không ưa nắng trực tiếp nên được trồng trong vườn có giàn che bóng. Một vụ sâm cần từ ba đến năm năm từ lúc gieo hạt đến khi thu hoạch, với việc làm cỏ và chăm sóc mỗi mùa. Khi một thửa đất đã thu hoạch, nhiều năm sau đó mới trồng sâm lại được, nên mỗi vụ sâm đều đến không dễ dàng.

Chúng tôi tự trồng, sấy khô và đóng gói toàn bộ sâm của mình; chúng tôi không mua củ từ nhà trồng khác. Chúng tôi cũng là thành viên của Ginseng Board of Wisconsin. Bạn có thể đọc thêm về nông trại gia đình chúng tôi.

Cách chọn độ tuổi của củ sâm

Độ tuổi củ là số năm vụ sâm lớn lên trước khi thu hoạch. Nói ngắn gọn:

• Củ 3 năm tuổi: nhỏ hơn và giá dễ chịu hơn, lựa chọn tốt hằng ngày để pha trà và nấu canh.
• Củ trồng lâu hơn: thêm một năm trong đất cho củ đầy đặn hơn, và nhiều khách quen mua loại này để dùng cho mình.
• Củ 5 năm tuổi: to, vân rõ, đẹp mắt, là lựa chọn của đa số người mua làm quà tặng.

Hướng dẫn độ tuổi củ sâm của chúng tôi so sánh từng độ tuổi cạnh nhau, hoặc bạn có thể xem tất cả sâm Wisconsin nguyên củ. Để làm quà, nhiều khách chọn sâm nguyên củ 5 năm tuổi của chúng tôi.

Sâm tươi hay sâm khô?

Sâm tươi chỉ có trong mùa thu hoạch, khoảng từ tháng 9 đến tháng 1. Sâm tươi chứa nhiều nước: khoảng 3 pound sâm tươi sấy lại còn khoảng 1 pound, nên hãy nhớ điều này khi so sánh giá mỗi pound.

Hãy cho sâm tươi vào tủ lạnh khi nhận hàng; thường giữ được 2 đến 3 tuần. Đừng rửa cho đến khi sẵn sàng dùng. Nếu có nhiều hơn mức dùng hết, hãy cấp đông theo từng phần nhỏ và cho thẳng vào nồi canh. Trong mùa, bạn có thể đặt sâm Wisconsin tươi.

Sâm khô giữ được lâu khi đậy kín, để nơi khô ráo, thoáng mát và có quanh năm. Để so sánh đầy đủ hơn, xem sâm tươi và sâm khô.

Cách thái, hãm trà và nấu với sâm

Thái củ sâm khô tại nhà

Củ sâm khô nguyên củ rất cứng. Hãy hấp củ sâm 10 đến 15 phút cho mềm, rồi thái mỏng bằng dao sắc khi còn ấm. Trải các lát ra cho khô, sau đó cất trong hũ kín ở nơi mát. Nếu muốn bỏ qua bước này, hãy mua sâm Wisconsin thái lát có sẵn.

Trà sâm từ lát sâm

• Cho năm hoặc sáu lát sâm vào cốc và rót nước vừa sôi để nguội một chút.
• Đậy nắp và hãm 10 đến 15 phút.
• Châm lại nước nóng hai hoặc ba lần. Khi hương vị nhạt đi, bạn có thể nhai các lát sâm.

Muốn trà đậm hơn, dùng nhiều lát hơn hoặc hãm lâu hơn; muốn nhạt hơn, dùng ít lát hơn.

Canh gà sâm (hoặc canh thịt heo)

• Nguyên liệu: nửa con gà (hoặc khoảng 1 pound thịt heo nạc), một nhúm nhỏ sâm thái lát, vài quả táo đỏ, hai hoặc ba lát gừng và nước.
• Chần gà hoặc thịt heo trước rồi rửa sạch bọt.
• Cho tất cả vào nồi, đổ nước ngập, đun sôi rồi hầm nhỏ lửa một tiếng rưỡi đến hai tiếng.
• Nêm muối trước khi dùng.

Với món hải sâm nấu thịt heo, cho hải sâm đã ngâm nở vào nồi ở nửa giờ cuối để không bị quá mềm. Muốn định lượng cụ thể cho canh gà, xem công thức canh gà sâm của chúng tôi.

Cách chọn sâm Mỹ tốt

• Chắc khi sờ: củ khô phải khô hẳn và cứng, không bao giờ mềm hay ẩm.
• Tìm các vòng vân: củ nhiều tuổi thường có nhiều vòng vân hơn và sâu hơn trên bề mặt.
• Hỏi về tuổi và nguồn gốc: người bán nên cho bạn biết củ bao nhiêu tuổi và được trồng ở đâu.
• So sánh giá mỗi pound: cỡ túi khác nhau, nên hãy quy đổi sang giá mỗi pound trước khi so sánh.

Củ có đốm hoặc bị gãy có vị như nhau và giá thấp hơn, nên là lựa chọn tốt để thái lát và nấu canh. Blemish Mix của chúng tôi được bán theo cách đó.

Sâm Mỹ giá bao nhiêu mỗi pound?

Giá phụ thuộc vào độ tuổi, kích thước và ngoại hình củ, tươi hay khô, và số lượng bạn mua một lần. Chúng tôi liệt kê mọi loại củ và cỡ túi theo giá mỗi pound ở trang giá sâm mỗi pound, luôn hiển thị giá hiện tại.

Câu hỏi thường gặp

Xi yang shen trong tiếng Anh là gì?

Xi yang shen (西洋参) là sâm Mỹ, American ginseng, Panax quinquefolius. Ở cửa hàng hay trên mạng tại Mỹ, hãy tìm American ginseng hoặc Wisconsin ginseng.

Sâm Mỹ khác sâm Nhật hay sâm Hàn Quốc thế nào?

Đó là những loài cây khác nhau. Sâm Mỹ là Panax quinquefolius, có nguồn gốc ở Bắc Mỹ. Sâm Hàn Quốc và dong yang shen (东洋参, thường là sâm trồng ở Nhật) đều là Panax ginseng. Vì loài và nơi trồng khác nhau, củ sâm trông và có vị khác nhau. Khi mua, hãy kiểm tra loài và nơi trồng.

Hua qi shen và xi yang shen có giống nhau không?

Có. Hua qi shen chỉ là một tên khác của xi yang shen. Người nói tiếng Quảng Đông hay nói hua qi shen; người nói tiếng Quan Thoại hay nói xi yang shen.

Uống trà sâm có để lại vị khô trong miệng không?

Sâm Mỹ lúc đầu hơi đắng và có hậu vị ngọt, mỗi người cảm nhận mỗi khác. Vị đậm hay nhạt tùy vào số lát sâm và thời gian hãm. Nếu thấy quá đậm, hãy dùng ít lát hơn, hãm ngắn hơn hoặc thêm nước.